Nënshkruhet marrëveshja e bashkëpunimit mes AIDSSH dhe Muzeut Historik Kombëtar

Sot, në mjediset e Muzeut Historik Kombëtar u nënshkrua Marrëveshja e Bashkëpunimit midis Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit dhe Muzeut Historik Kombëtar, mes znj. Gentiana Sula, Kryetare e Autoritetit dhe z. Dorian Koçi, Drejtor i Muzeut.

Objekt i marrëveshjes është institucionalizimi i marrëdhënieve të bashkëpunimit të ndërsjellë, për mbështetjen e kërkimit shkencor gjatë rishqyrtimit historik të veprimtarisë së Sigurimit. Të dy institucionet do të bashkërendojnë punën për kryerjen e studimeve të bazuara në materialet arkivore mbi rolin dhe funksionimin e ish-Sigurimit të Shtetit në shtet e shoqëri, dhe do të hartojnë projekte mbi plane të përbashkëta vjetore të aktiviteteve për edukimin qytetar, konferenca, seminare, tryeza pune, etj. duke konsoliduar punën për njohjen e së shkuarës, në funksion të transparencës dhe komunikimit me publikun.

Reagim i Autoritetit për akuzat mbi situatën e arkivave të ish-Sigurimit të Shtetit sot

Tiranë, 18 nëntor 2019 – Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit reagon ndaj keqinterpretimeve dhe akuzave të artikuluara ndaj tij në intervistën live në Fax News, më 29 tetor, të drejtorit ekzekutiv të ISKK, Agron Tufa dhe avokatit Kujtim Cakrani, me temë “Kërcënimet me vdekje dhe rreziku i suprimimit të Arkivave të Ministrisë së Punëve të Brendshme. Fati i dosjeve në duart e ish zyrtarëve të komunizmit!” këtu.

Ligji

Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit funksionon në bazë të ligjit 45/2015 për mbledhjen, administrimin, përpunimin dhe përdorimin e dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, për të bërë të mundur ushtrimin e së drejtës nga çdo i interesuar, për informimin mbi dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, nëpërmjet një procesi demokratik dhe transparent, në mbrojtje të personalitetit të individit dhe unitetit e pajtimit kombëtar.

Ligji 45/2015 është hartuar duke u mbështetur në praktikat më të mira ndërkombëtare, kryesisht legjislacioni gjerman, me asistencën e institucioneve të vendeve partnere. Për meritë të ligjit, sot AIDSSH është anëtare vëzhguese në Rrjetin Europian të Autoriteteve Zyrtare të Dokumenteve të Policive Sekrete, në të cilin bëjnë pjesë institucione të ngjashme të vendeve ish-komuniste, siç janë Gjermania, Polonia, Hungaria, Bullgaria, Rumania, Çekia, etj.

Përsosja e instrumenteve ligjore që rregullojnë ballafaqimin me të shkuarën është në fokus të punës së përditshme të AIDSSH-së. Disa herë institucioni ka kërkuar amendime, pas përballjes me problematika të natyrave të ndryshme në proceset e punës, por kjo është kompetencë e ligjvënësit.

Në këtë linjë, Autoriteti i ka sugjeruar Kuvendit të Shqipërisë edhe ndryshime të argumentuara në ligje të tjera për trashëgiminë kulturore, reformën zgjedhore, ligjin e dëshmorëve dhe atë për medaljet. Ndërkohë, sot AIDSSH është pjesë aktive e funksionimit të ligjeve që përfshijnë sektorë të tjerë, si ai i vetingut në Polici, vlerësimi kalimtar dhe periodik i punonjësve të Policisë së Shtetit, Gardës së Republikës dhe Shërbimit për Shërbimet e Brendshme dhe Ankesat në Ministrinë e Brendshme, dhe Shërbimit të Jashtëm të Republikës së Shqipërisë.

Ftohen të gjithë aktorët që veprojnë në këtë fushë, që të kontribuojnë me sugjerimet e tyre drejtuar Kuvendit për përmirësimin e ligjit, duke e konsoliduar punën tonë në zbardhjen e së shkuarës.

Procedura e kalimit nën administrim e arkivave

Me VKM-në nr. 98/2017 “Për përcaktimin e procedurës së kalimit nën administrimin e Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit të materialeve arkivore të ish-Sigurimit të Shtetit, që gjenden në Ministrinë e Mbrojtjes, Ministrinë e Punëve të Brendshme, Shërbimin Informativ të Shtetit dhe në autoritetet e tjera publike” u realizuan të gjitha procedurat e kalimit nën administrim dhe marrjes në dorëzim të dokumenteve arkivore të ish-Sigurimit të Shtetit nga institucionet e mësipërme. Po ashtu, në mbështetje të në përputhje me ligjin 45/2015, ligjin nr. 9154, datë 6.11.2003 “Për arkivat”, ligjin nr. 8457, datë 11.02.1999 “Për informacionin e klasifikuar “Sekret shtetëror”, i ndryshuar, dhe aktet nënligjore të dala në zbatim të tyre. Të gjitha janë bërë publike në raportimet vjetore të AIDSSH-së.

Institucionet që kanë zotëruar dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit kanë përgatitur raporte të detajuara të gjendjes së materialeve, që në fillim të 2017, duke e identifikuar të gjithë dokumentacionin, në bashkëpunim me AIDSSH-në.

Në vitin 2017, në bashkëpunim me çdo arkiv të sistemit dhe në bazë të ligjit, AIDSSH ka nënshkruar marrëveshje bashkëpunimi me Ministrinë e Brendshme, Shërbimin Informativ Shqiptar dhe Drejtorinë të Përgjithshme të Arkivave. Marrëveshjet janë në përputhje të plotë me legjislacionin që përfshin fusha e veprimit të institucionit dhe janë bërë publike që në raportin e parë vjetor 2017, paraqitur Kuvendit, po ashtu në faqen e institucionit.

Siguria fizike e dokumenteve

Ruajtja, administrimi, komunikimi dhe shfrytëzimi i dokumenteve arkivore realizohet sipas procedurave të parashikuara në ligjin nr. 9154, datë 6.11.2003 “Për arkivat”, dhe “Normat tekniko-profesionale dhe metodologjike të shërbimit arkivor në Republikën e Shqipërisë” dhe aktet ligjore e nënligjore në zbatim të tyre. AIDSSH ka marrë të gjitha masat për sa i përket sigurisë së dokumenteve arkivore, duke respektuar procedurat ligjore përkatëse.

Më herët, institucione si KLSH dhe DPA kanë shprehur shqetësim në raportet e tyre publike të vitit 2018 për kushtet e papërshtatshme të ruajtjes së dokumenteve dhe gjendjen e rënduar të arkivave të Ministrisë e Brendshme.

Duke e vlerësuar arkivin e ish-Sigurimit të Shtetit si shumë të rëndësishëm për trashëgiminë historike kombëtare,  Autoriteti po punon për sistemimin dhe organizimin e materialeve të tij, nga ana dokumentare dhe sidomos infrastrukturore, sipas standardeve europiane.

Transparenca

AIDSSH bën publike vendimmarrjen e  plotë, në buletinët e përdymuajshëm, në kuadër të transparencës, rezolutës së Kuvendit të Shqipërisë dhe në zbatim të ligjit për informim. Bibliografitë e dokumenteve të deklasifikuara janë publike dhe mund të aksesohen online në faqen zyrtare të institucionit.

Autoriteti është i hapur ndaj kërkesave dhe transparent për çdo informacion të kërkuar. Të interesuarit mund të depozitojnë pranë institucionit kërkesat e tyre për informim, në bazë të ligjit e po ashtu, të bëjnë me dije raste të shkeljes së detyrës apo akte që cenojnë arkivin e institucionit.

Integriteti

Autoriteti dhe Sekretariati Teknik zbatojnë detyrat e ngarkuara me ligjin 45/2015 dhe rregulloren e institucionit. Secili prej nëpunësve të Sekretariatit, me emërimin e tij verifikohet në raport me Sigurimin e Shtetit, në përputhje me ligjin 45/2015, dhe zbaton procedurën për “Parandalimin e konfliktit të interesave në ushtrimin e funksioneve publike”, që adreson raportet e personelit me persona të lidhur me Sigurimin. Me ligj, çdo i emëruar duhet të pajiset me certifikatë sigurie.

Zbardhja e funksionarëve të Sigurimit

Autoriteti ka ushtruar detyrat e veta për verifikimin e pastërtisë së figurës në sistemin e lartë të drejtësisë, Policinë e Shtetit, organet ligjzbatuese, partitë politike, etj. Deri më sot, janë 1249 kandidatë apo zyrtarë të verifikuar me kërkesa institucionale të institucioneve kushtetuese apo autoriteteve publike, 184 kërkesa për qëllime rehabilitimi dhe dëmshpërblimi, 1350 aplikime individuale, 230 studimore dhe mediatike e 74 kërkesa për rehabilitimin dhe qartësimin e fatit të të vdekurve apo të zhdukurve.

Edhe ekspozitat dokumentare të zhvilluara në Tiranë, Tepelenë, Konispol, Lushnjë, Belsh, kanë hapur për të interesuarit materiale të ish-Sigurimit të Shtetit të zonave përkatëse, duke deklasifikuar me mijëra faqe të vëna në dispozicion publikut, ku në asnjë rast, nuk janë anonimizuar emrat e funksionarëve të aparatit të shtypjes.

Bashkëpunimi me ISKK

Që në vitin e parë të punës, AIDSSH ka lidhur marrëveshje bashkëpunimi me ISKK, në kuadër të bashkërendimit të veprimtarive në fushën e kërkimit shkencor dhe organizimit të aktiviteteve të përbashkëta. Gjatë vitit 2018, ISKK-së i janë vënë në dispozicion të gjitha dokumentet e kërkuara, sipas pesë kërkesave të paraqitura pranë AIDSSH-së, ndërkohë për vitin 2019 ku institucion nuk ka paraqitur asnjë kërkesë. AIDSSH dhe ISKK kanë organizuar bashkërisht konferencat ndërkombëtare shkencore “Të mohuar nga regjimi: burgjet, sistemi i internim-dёbimeve dhe puna e detyruar në Shqipëri (1945-1990)” dhe “Fytyrat e “armikut të popullit” gjatë diktaturës së proletariatit në Shqipëri 1944-1991”, duke ofruar kontributet përkatëse në këshillin shkencor dhe fazat e tjera të konferencës. Të dy institucionet kanë mbështetur punën për kërkimin shkencor dhe edukimin qytetar në aktivitetet në Tepelenë e më gjerë. Bashkëpunimi mes AIDSSH e ISKK është inkurajuar edhe në rezolutën e vitit 2019 të Kuvendit të Shqipërisë. Në kuadër të këtij bashkëpunimi, ISKK ka të drejta të posaçme, që mund dhe duhet t’i shfrytëzojë plotësisht, për të cilat AIDSSH është e gatshme të ofrojë mbështetje.

Akuzat qesharake dhe dashakeqe për stafin e AIDSSH, përveçse janë të pambështetura në ligj, cenojnë integritetin profesional, etik dhe moral të një institucioni të tërë, që përballet ditë pas dite me sfidat komplekse në punën për zbardhjen e së shkuarës. Nëse dikush mendon se ka prova për të mbështetur akuzat, mund t’u drejtohet organeve kompetente.

Duke e vlerësuar të papranueshme sa më sipër, AIDSSH shprehet e shqetësuar se kjo nuk i shërben fuqizimit dhe bashkëpunimit mes dy institucioneve dhe as përballjes me të shkuarën.

Vizitë e KAS në AIDSSH

Drejtuesi i Fondacionit Konrad Adenauer për Shqipërinë, z. Tobias Ruttershoff zhvilloi një vizitë në mjediset e AIDSSH-së, ku u njoh me proceset e punës dhe projektet e institucionit.

Kryetarja e Autoritetit, znj. Sula, bëri një paraqitje të punës së AIDSSH sa i takon zbardhjes së të shkuarës, bashkëpunimeve me institucionet homologe, grupet e interesit dhe nismave për hapjen e studimin e dosjeve nëpërmjet aktiviteteve në nivel lokal e kombëtar, si dhe projekteve komplekse të ndërmarra.

Trajtimi i dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, puna me të rinjtë, hapat për të ridimensionuar figurat e përndjekura dhe besueshmëria e institucioneve përballë sfidave të përditshme, ishin pjesë e bisedës së z. Ruttershoff me drejtues të Autoritetit, i cili u informua për veprimtaritë që kanë të bëjnë me kërkesat individuale, institucionale, studimore, mediatike, verifikimin e pastërtisë së figurave dhe punën me kërkimin shkencor e edukimin qytetar.

Fondacioni Konrad Adenauer e ka mbështetur më herët aktivitetin e AIDSSH-së për publikimin e përmbledhjes së konferencës shkencore “Të mohuar nga regjimi: burgjet, sistemi i internim-dёbimeve dhe puna e detyruar në Shqipëri (1945-1990)”.

Aktualisht, AIDSSH dhe KAS po punojnë për një ekspozitë me profilet e të zhdukurve në komunizëm, bashkëpunim që synon të vijojë me projekte të tjera mbi drejtësinë tranzicionale.

Nënshkruhet marrëveshja e bashkëpunimit mes AIDSSH dhe fondacionit kujto.al

Tiranë, 13 nëntor 2019 – Sot, në mjediset e AIDSSH-së, u nënshkrua Marrëveshja e Bashkëpunimit midis Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit dhe Fondacionit “Kujto” për Kujtimin e Viktimave të Komunizmit në Shqipëri, mes znj. Gentiana Sula, Kryetare e Autoritetit dhe znj. Blerina Gjoka, Drejtore e Fondacionit.

Objekt i marrëveshjes është institucionalizimi i marrëdhënieve të bashkëpunimit të ndërsjellë, për mbështetjen e kërkimit shkencor gjatë rishqyrtimit historik të veprimtarisë së Sigurimit. “Sot konkretizohet një projekt i ri mes AIDSSH-së dhe Kujto.al, Arkivës online të viktimave të komunizmit në Shqipëri. Të dy institucionet do të bashkërendojnë punën për kryerjen e studimeve, videove të shkurtra e dokumentarëve të bazuar në materialet arkivore, mbi rolin dhe funksionimin e ish-Sigurimit të Shtetit në shtet e shoqëri, dhe do të ndërtojnë bashkërisht projekte në funksion të edukimit qytetar”, u shpreh Kryetarja e Autoritetit, znj. Sula.

“Me nënshkrimin e kësaj marrëveshjeje, studiuesve dhe gazetarëve të Kujto.al u lehtësohet aksesi në dosjet e Sigurimit. Nisma të tilla e zgjerojnë rrjetin e studiuesve dhe janë mundësi e mirë që puna jonë e përbashkët të kontribuojë për informimin mbi të shkuarën, sidomos të brezave të rinj”, theksoi znj. Blerina Gjoka,  Drejtore e Fondacionit Kujto.al.

Autoriteti dhe Fondacioni Kujto.al do të bashkëpunojnë për hartimin e planeve të përbashkëta vjetore të aktiviteteve për edukimin qytetar, seminare, tryeza pune, etj. Veprimtaritë në fushën e kujtesës do të realizohen në kuadër të nismave të përbashkëta, ku institucionet vënë në dispozicion të njëri-tjetrit botime, publikime, dokumentarë, intervista, studime që kanë të bëjnë me veprimtarinë dhe funksionimin e ish-Sigurimit të Shtetit. Bashkëpunimi synon të konsolidojë punën për njohjen e së shkuarës, në funksion të transparencës dhe komunikimit kompleks të fakteve publikut brenda dhe jashtë vendit.

***

Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit është përgjegjës për zbatimin e ligjit, lidhur me mbledhjen, administrimin, përpunimin, përdorimin e dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit dhe informimin në lidhje me to, bazuar në ligjin nr. 45/2015 “Për të Drejtën e Informimit për Dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë”.

Për të ndjekur veprimtarinë e Autoritetit, ndiqni faqen tonë www.autoritetidosjeve.gov.al ose në Facebook, Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit 1944-1991, AIDSSH, ku mund të merret informacion për veprimtaritë e zhvilluara dhe ato të pritshme.

AIDSSH mbetet i hapur për propozime dhe bashkëpunime, me qëllim fuqizimin e dialogut dhe edukimin qytetar.

Reagim publik i AIDSSH për interpretimet e rastit Sheshi në media

Tiranë, 12 nëntor 2019 – Referuar të drejtës së replikës, Kodit të Etikës së Gazetarit, saktësisë së informacionit të trajtuar dhe gazetarisë së paanshme, dinjitetit për personit dhe besueshmërisë së institucionit, AIDSSH reagon në përgjigje të shkrimeve të publikuara në gazetën Sot, nënshkruar nga Ornela Çelpica këtu dhe në Shqiptarja.com, nënshkruar nga Elton Qyno këtu. Shkrimet trajtojnë vendimmarrjen e Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit dhe proceset gjyqësore të ndërsjella lidhur me anëtarin e Këshillit të Lartë të Prokurorisë, z. Bujar Sheshi.

Së pari, Autoriteti është organ i pavarur, i krijuar me ligjin 45/2015 dhe nxjerr vendime të marra në mënyrë kolegjiale, me integritet dhe paanësi. Sipas neni 7 të ligjit, AIDSSH ka pavarësi të plotë në vendimmarrje, ku duhet të arrihet shumica e nevojshme e përcaktuar në Rregulloren për Funksionimin dhe Organizimin e Autoritetit.

Sa më sipër, aludimet për lidhje të këtij institucioni me figura qendrore shtetërore dhe politike, në rastin më të mirë janë moskuptim i procedurave ligjore të sipërcituara, të cilat janë të detyrueshme për t’u zbatuar nga Autoriteti në ushtrimin e funksioneve të veta dhe në rastin më të keq janë veprime që errësojnë situatën faktike, për mosnxjerrjen në dritë të dokumenteve autentike dhe fakteve të pakontestueshme që ka paraqitur Autoriteti në vendimmarrjen përkatëse dhe në procesin gjyqësor të lidhur me verifikimin e pastërtisë së figurës të  z. Bujar Sheshi (Shesha).

Së dyti, citohet në mënyrë të pasaktë se dy gjykata kanë rrëzuar vendimmarrjen e Autoritetit me vendime të formës së prerë, ndërkohë që Autoriteti ka ankimuar në Gjykatën e Apelit Tiranë vendimin e Gjykatës Administrative e Shkallës së Parë, duke kërkuar ndryshimin e vendimit dhe rrëzimin e kërkesë–padisë.

Kurse, sa i takon Vendimit të Gjykatës së Shkallës së Parë Tiranë, çështja penale nuk e përfshin Autoritetin në cilësinë e palës në hetim apo në gjykim. I takon Prokurorisë së Përgjithshme që ka bërë kallëzimin, të vijojë apo jo procedurën e ankimit ndaj palës së kallëzuar.

Gjithsesi, nëse do të lexohet me vëmendje përmbajtja e vendimit gjyqësor vërehet se, në asnjë rast, dokumentacioni autentik i disponueshëm, i identifikuar dhe administruar nga Autoriteti, i krijuar nga struktura të ish-Sigurimit të Shtetit, nuk është kontestuar për vërtetësinë e tij dhe ekspertimi teknik nga Instituti i Policisë Shkencore thotë se “nuk konstatohen gjurmë të falsifikimit teknik, si ndërhyrje në formën e korrigjimeve, fshirje, shtesa, mbajtje modifikime, etj”.

Sa më sipër, Autoriteti ka pasqyruar në mënyrë të plotë të saktë e me transparencë çdo informacion, çdo element të dokumentit të gjetur, të krijuar apo në përdorim të strukturave të ish-Sigurimit.

Së treti, aludohet pa të drejtë se Autoriteti duhet të ishte përgjigjur brenda shtatë ditëve për kërkesën e Prokurorit të Përgjithshëm. Në fakt, në asnjë nen të ligjit nr. 45/2015, ligjvënësi nuk ka përcaktuar afate kohore, por shprehet se “në varësi të kompleksitetit dhe shkallës së vështirësisë të evidentimit të dokumentacionit, për çdo rast, Autoriteti përgjigjet brenda një afati të arsyeshëm”. Duhet mbajtur parasysh se kur është fjala për dokumente arkivore ka vështirësi në evidentim të dokumenteve të fondeve të ish-Sigurimit, që përfshijnë rreth 22.000.000 dokumente, në pjesën dërrmuese në kopje fizike, proces që sot është në fillimet e automatizimit, njëra nga sfidat me të cilat përballet arkivi i Autoritetit.

Për sa i takon aludimit të pasaktë për vonesë në trajtimin e kërkesës për korrigjimin e vendimit, paraqitur Autoritetit, vetë z. Bujar Sheshi iu drejtua me kërkesë-padi Gjykatës Administrative me objekt shfuqizimin e aktit administrativ të Autoritetit, pa pritur që AIDSSH të shqyrtonte kërkesën e tij.

Së katërti, sa u takon pasaktësive në shkrime në lidhje me aludimet për gjeneralitetet e zotit Sheshi, në vendimin gjyqësor me nr. akti 3011 të datës 11.09.2019, thuhet se ky mbiemër nuk është përdorur kurrë nga ai, vetëm në gjendjen civile dhe vetëm në pasaportë është shënuar “Shesha”. Në këtë kontekst, komentet për dokumentet bazë të gjeneralitetit të personit janë të tepërta.

AIDSSH fton mediat dhe të gjithë të interesuarit që të verifikojnë informacionet pranë institucionit si burim zyrtar, në ushtrim të së drejtës për informim, në kuadër të transparencës dhe zbatimit të ligjit.

Autoriteti është i hapur për bashkëpunim dhe e zhvillon veprimtarinë e vet për zbardhjen e së shkuarës, informimin e publikut dhe kujtesën, me integritet, profesionalizëm dhe paanësi politike.

AIDSSH në Voskopojë, Korçë e Maliq

Korçë, 17-18 tetor 2019 – Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit zhvilloi një vizitë pune në Voskopojë, Korçë e Maliq, në datat 17-18 tetor, në vijim të bashkëpunimeve me komunitetet brenda dhe jashtë vendit.

Në Voskopojë, përfaqësues të Autoritetit u takuan me z. Vasil Zguri, ish-i burgosur politik për 22 vjet. Sot 97 vjeç, i kthjellët dhe i qartë, Vasil Zguri është njohur me dosjen e tij të përndjekjes dhe ka dhënë dëshminë e vet për sa përjetoi në burg, kalvarin që kaloi familja e tij e internuar në Grabian të Lushnjës dhe izolimin nga të afërmit për sa kohë jetuan në Voskopojë.

Në vijim, Autoriteti zhvilloi një mbledhje të zgjeruar të raportimit të veprimtarive të tij gjatë vitit 2019.

Në takimin me përfaqësues të shoqatës së të përndjekurve politikë të Korçës, z. Ylber Merdani, ekipi i Autoritetit vizitoi burgjet e birucat ku u hetuan e u mbajtën të dënuarit politikë që në fund të 1944, nga bodrumet e shtëpisë së kthyer në burg të Adem Vilës, tek ish-burgu i madh i Korçës, me hapësirat më vete për gratë e të dënuarit me vdekje, ish-prokuroria, seksionet e nëndheshme të ish-Sigurimit te Këshilli i Qarkut sot, apo ato të rajonit…

Në kuadër të bashkëpunimit me pushtetin lokal për zhvillimin e dialogut lokal në Korçë, u zhvilluan takime të frytshme që synojnë të përgatisin organizime komplekse e të qenësishme mbi kujtesën në këtë zonë, duke vënë në qendër historitë e vërteta të përndjekjes, mbijetesës, rezistencës, solidaritetit dhe dinjitetit njerëzor.

Në vijim, ekipi i AIDSSH-së pati takim në Bashkinë e Maliqit, me kryetarin, z. Gëzim Topçiu dhe përfaqësues të departamentit juridik e të kulturës. AIDSSH paraqiti propozimet e veta për bashkëpunime konkrete me pushtetin lokal dhe komunitetin e zonës sa i takon zbardhjes së historive që lidhen me kënetën e Maliqit e atë të Vloçishtit; prezantimin e botimeve të Autoritetit në zonë; identifikimin si vende kujtese të objekteve ao hapësirave që kanë të bëjnë me historinë e errët të komunizmit; verifikimin e figurave që propozohen për tituj nderi, etj.

Vizita në terren, me përfaqësues të bashkisë dhe të përndjekur në zonë, ndihmoi që të përcaktohen hapat konkretë që do të ndërmerren bashkërisht.

Dokumentari “Edhe muret kanë veshë”, ndërgjegjësim për krimet e diktaturës komuniste në Shqipëri

Tiranë, 10 tetor 2019 – Dokumentari “Edhe muret kanë veshë” u shfaq premierë në kinema “Millenium”, ora 19.00, me titra në gjuhën angleze.

“Edhe muret kanë veshë” i regjisorit Ervin Kotori ndjek rrugëtimin e produktit artistik me të njëjtin titull, i realizuar mbi dëshmitë gojore të të mbijetuarve të krimeve të së shkuarës komuniste në Shqipëri, nga Alketa Xhafa Mripa dhe Kristale Ivezaj Rama, në mbështetje të AIDSSH. Të pranishëm në premierë do të jenë personalitetet e intervistuara në të gjithë vendin, gazetarja shqiptaro-amerikane Kristale Ivezaj Rama dhe artistja konceptuale Alketa Xhafa Mripa, ekipi realizues, studentë e të rinj, përfaqësues të shoqatave të të drejtave të njeriut, trupit diplomatik, të institucioneve publike dhe joqeveritare, të artit, kulturës e medias.

Projekti ambicioz “Edhe muret kanë veshë” u zbatua përgjatë vitit 2018 në të gjithë Shqipërinë në disa përmasa: mbledhja e dëshmive gojore, instalacioni artistik, libri dhe platforma e dëshmive gojore në gjuhën shqipe e angleze, për t’u finalizuar me filmin që e dokumenton këtë proces, duke hedhur dritë në hapat e ndjekur për zbardhjen e së shkuarës.

Krimet e komunizmit për një kohë shumë të gjatë, rreth 28 vite demokraci, kanë mbetur jashtë vëmendjes së publikut dhe larg çdo qasjeje reflektuese. Mosinteresimi shoqëror dhe ndonjëherë mospranimi i së vërtetës së hidhur të krimeve komuniste është shqetësim real në Shqipëri. Ky qëndrim apatik rrezikon të ketë ndikim te brezat e rinj, ndaj lind nevoja e gjetjes së mjeteve më efikase për transmetimin te brezi i ri i historive të dhunës dhe terrorit të shtetit të diktaturës së proletariatit e mbijetesës së personave të dhunuar.

Për mbledhjen e dëshmive gojore në mbarë vendin, AIDSSH vendosi kontakte me shumë persona të mbijetuar dhe dëshmitarë të dhunës e terrorit komunist. U përcaktuan metodat dhe mjetet e nevojshme për mbledhjen e dëshmive nga kërkues shkencorë të fushës. Intervistat gjysmë të strukturuara mundësojnë shprehjen e lirë të dëshmitarëve, por edhe vjeljen e të dhënave të rëndësishme për ngjarje të caktuara lidhur me krimet në fjalë.

Dëshmitë janë zbardhur në zyrat e Autoritetit, ku kryhet administrimi dhe sistemimi me standardin e një arkivi historik, i hapur për cilindo, sipas rregullave të arkivave në Republikën e Shqipërisë, duke respektuar vullnetin e shprehur të qytetarëve që ua kanë besuar rrëfimet e tyre AIDSSH-së.

Krahas procesit të dokumentimit të dëshmive, takimet e hapura në universitete me të rinj e të mbijetuar në të gjithë vendin i paraprinë krijimit konceptual, kompleks e mbresëlënës.

Në prag të Ditës së Europës – 8 Maj 2018, në sheshet kryesore të gjashtë qyteteve: Tiranë, Shkodër, Berat, Korçë, Tepelenë, Gjirokastër, përgjatë gjithë natës deri në agim, u projektua në të njëjtën kohë instalacioni “Edhe muret kanë veshë” i artistes Alketa Xhafa Mripa. Instalacioni është një krijim shumëdimensional i kujtesës kolektive për ata që u dënuan, humbën lirinë apo jetën në burgjet dhe kampet e diktaturës komuniste. Frazat apo thëniet që përshkruajnë tragjedinë njerëzore të shkaktuar nga krimet e komunizmit u shkëputën nga dorëshkrime, dokumente, apo arkiva personale të individëve të burgosur apo internuar dhe u përzgjodhën nga dëshmitë gojore të të mbijetuarve. Shprehjet, dikur të ndaluara, u projektuan në formate të mëdha, në fasadat kryesore të qyteteve, deri në agim duke riafirmuar vlerat europiane, që ishin dhe vizioni i rrëfimtarëve.

E gjitha u realizua në kuadër të programit “Përkujtojmë për të shëruar dhe parandaluar”, mbështetur nga PNUD Shqipëri dhe Qeveria e Italisë; instalacioni artistik edhe nga Ambasada Amerikane dhe Delegacioni i BE-së në Tiranë.

Përmes artit, projekti i njohu dhe i ftoi për reflektim mbi trashëgiminë e së shkuarës komuniste të rinjtë, komunitetet dhe publikun e gjerë.

Nga ana tjetër, format e komunikimit me publikun e gjerë brenda dhe jashtë vendit u shumëfishuan përmes faqes elektronike “Edhe muret kanë veshë – http://evenëallshaveears.org/” e cila, mes të tjerash mundëson pasurimin në vijueshmëri të databazës me dëshmi që i shtohen arkivit të Autoritetit.

Platforma e mbledhjes së dëshmive ka mundur të arrijë dëshmitarë jashtë vendit, të cilët janë ftuar të japin dëshmitë e tyre dhe të ndërveprojnë me të. Krahas dëshmive të regjistruara janë grumbulluar edhe artefakte si foto të dëshmitarëve, të familjeve të tyre, si dhe fotokopje të dokumenteve që ata kanë në zotërim.

Dëshmitë u dokumentuan në volumin I ”Kampi i Tepelenës. Dëshmitë e të mbijetuarve”, një përmbledhje e dëshmive të 14 të mbijetuarve, vuajtës në kampin e internimit të Tepelenës e më pas në kampet e internimit në fshatrat e Lushnjës.

Dëshmitë gojore dhe realizimi i tyre janë filmuar në një dokumentar, në mënyrë që njerëzit ta ndjekin këtë rrugëtim, t’i shohin fytyrat dhe t’i dëgjojnë historitë e shqiptarëve që qëndruan me dinjitet gjatë regjimit totalitar. Dokumentari, veç faktit që hedh dritë në histori, ngjarje dhe individë, i shërben zhvillimit të dialogut të shëndetshëm shoqëror lidhur me të kaluarën, siç i vjen në ndihmë ballafaqimi përmes dokumenteve të vetë shtetit të diktaturës së proletariatit.

Shfaqja e premierës “Edhe muret kanë veshë” përmbyll një fushatë të gjerë, të ndërmarrë nga Autoriteti dhe partnerët për të rritur ndërgjegjësimin për krimet e komunizmit, për të inkurajuar dialog me universitetet, akademikët, komunitetet vendore, të mbijetuarit e familjarët e tyre,  mediat dhe publikun e gjerë.

Fillon rikonstruksioni i ndërtesës së re të Autoritetit, një bashkëpunim mes AIDSSH-së dhe SIDA

Fillon rikonstruksioni i ndërtesës së re të Autoritetit, një bashkëpunim mes AIDSSH-së dhe Agjencisë Suedeze për Zhvillim Ndërkombëtar në Tiranë (SIDA)

Tiranë, 3 tetor 2019 – Autoriteti për Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit dhe Agjencia Suedeze për Zhvillim Ndërkombëtar në Tiranë (SIDA) zhvilluan në mjediset e reja të Autoritetit, pranë Ministrisë së Mbrojtjes, ceremoninë e prezantimit të projektit të bashkëpunimit për rikonstruksionin e ndërtesës së AIDSSH-së dhe shërbimeve TIK për krijimin e një arkive moderne.

Në praninë e përfaqësuesve të Ambasadës Suedeze dhe të Agjencisë Suedeze për Zhvillim Ndërkombëtar në Tiranë, trupit diplomatik, organizatave ndërkombëtare në kryeqytet, institucioneve publike, qendrore e lokale, shoqatave të të drejtave të njeriut dhe të përndjekurve politikë, përfaqësuesve të universiteteve dhe insititucioneve kërkimore në vend, përfaqësuesve të institucioneve homologe me të cilat AIDSSH bashkëpunon që prej krijimit, u prezantua projekti i ndërtesës dhe ndërhyrjet e mëdha të pritshme për një godinë me infrastrukturë bashkëkohore e kushte moderne për ofrimin e shërbimeve qytetarëve dhe studiuesve.

Sipas kryetares së Autoritetit, znj. Gentiana Sula: “Qëllimi ynë është krijimi i kushteve optimale me standardet teknike të një arkivi europian, me rëndësi historike për brezat që vijnë, që plotëson edhe kushtet e sigurisë, sipas ligjeve në fuqi… Ndihma e Qeverisë suedeze vjen pas një pune shumë të imët dhe profesionale për hartimin e një projekti të plotë e produktiv që, duke plotësuar këto standarde, synon edhe krijimin e kushteve më të mira për bashkëpunimin me shtresat e prekura, studiuesit, si dhe qytetarët e grupmoshave të ndryshme, të etur për të mësuar përmes formave më bashkëkohore të edukimit historik për demokraci dhe paqe“.

Znj. Elsa Håstad, Ambasadore e Suedisë në Shqipëri theksoi se: “Arkivat duhen për të gjetur të vërtetën mbi të shkuarën dhe për të pajtuar njerëzit me historinë e tyre. Hyrja në materialet arkivore do t’u kthejë njerëzve dinjitetin dhe unë ndihem krenare që vendi im, Suedia, mund të bëhet pjesë e këtij hapi të rëndësishëm”

Bashkëpunimi me SIDA-n në Tiranë zuri fill një vit më parë, pas vizitës në arkivat e institucionit, të partnerëve dhe përfaqësuesve diplomatikë të interesuar të mbështesin drejtësinë tranzicionale në vend dhe shoqatat e të drejtave të njeriut. Kushtet e vështira në të cilat ushtron veprimtarinë e vet Autoriteti, me dy vendruajtje arkivore pranë SHISH e IPQP dhe kushtet e papërshtatshme të ndërtesës ku do të vendoset institucioni që ditë pas dite zbardh të shkuarën, si dhe nevoja për ndërhyrje të mirëmenduara, u bënë pjesë e bisedimeve të vazhdueshme me Ambasadën Suedeze.

Përgjatë një viti të ngarkuar u punua për vendosjen e bashkëpunimit të qëndrueshëm dhe transparent mes Agjencisë Suedeze për Zhvillim Ndërkombëtar në Tiranë (SIDA) e AIDSSH, me fokus krijimin e kushteve bashkëkohore të punës, me arkiva të standardeve moderne, zyra pune dhe mjedise për hulumtim shkencor, bibliotekë e sallë ekspozitash.

Ceremonia e shpalljes së këtij bashkëpunimi përmbyll fazën e gjatë përgatitore që u finalizua me marrëveshje dhe u hap dritën jeshile punimeve për rikonstruksionin e ndërtesës, shërbimet TIK për krijimin e një arkive moderne, për të ofruar kushtet e pritshme për kërkim, hulumtim shkencor dhe aktivitete në mbështetje të dialogut shoqëror mes grupmoshave të ndryshme, në kuadër të edukimit qytetar e konsolidimit të demokracisë.

Ndërtesa ku Autoriteti do të zhvillojë veprimtaritë e tij iu dha institucionit nga Qeveria shqiptare, me fondet për fazën e parë të sistemimit të arkivit, punime cilësore që janë kryer tashmë. Aktiviteti i parë i institucionit u zhvillua më 25 janar 2017 në këtë ndërtesë, ku arkitektja Nevin Bilali prezantoi për të pranishmit e shumtë qasjen e saj vizive për strehën e re të AIDSSH-së: transparente, të sigurt për arkivin e rëndësishëm, me mjedise pune për studiuesit, me bibliotekë, sallë ekspozitash e dhoma për regjistrimin e dëshmive gojore të të mbijetuarve. Ndërkohë, projekti i ndërtesës u realizua nga Instituti i Ndërtimit, me mbikëqyrjen e Autoritetit.

Në vijim, PNUD në Shqipëri kontriboi në mënyrë aktive për hartimin e planit strategjik të AIDSSH-së, ku u përfshi edhe infrastruktura fizike që do të mbështeste veprimtaritë e tij, numeralizimi i arkivit dhe ekspertët detajuan çështjet TIK me të cilat u punua më vonë. Partnerë të rëndësishëm e profesionalë e mbështetën AIDSSH-në në këtë rrugëtim.

***

Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit është përgjegjës për zbatimin e ligjit, lidhur me mbledhjen, administrimin, përpunimin, përdorimin e dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit dhe informimin në lidhje me to, bazuar në ligjin nr. 45/2015 “Për të Drejtën e Informimit për Dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë”.

Për të ndjekur veprimtarinë e Autoritetit, ndiqni faqen tonë www.autoritetidosjeve.gov.al ose në Facebook, Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit 1944-1991, AIDSSH, ku mund të merret informacion për veprimtaritë e zhvilluara dhe ato të pritshme.

AIDSSH mbetet i hapur për propozime dhe bashkëpunime, me qëllim fuqizimin e dialogut dhe edukimin qytetar.

***

 

Fjala e Kryetares Sula në ceremoninë e fillimit të rikonstruksionit të ndërtesës

E nderuar znj. Håstad,

Të nderuar ambasadorë,

Të nderuar miq e të ftuar,

Kam kënaqësinë t’ju kem sot këtu, në këtë ceremoni që shpall fillimin e rikonfigurimit të ndërtesës së AIDSSH-së.

Dy vjet të shkuara, kjo ndërtesë iu dha institucionit nga Qeveria shqiptare, po ashtu edhe fondet fillestare të sistemimit të arkivit, punime cilësore që janë kryer tashmë.

Në  janar 2017 në këtë ndërtesë, me Nevin Bilalin prezantuam për të pranishmit e shumtë qasjen e guximshme për strehën e re të AIDSSH-së. Unë vetë, shpalosjen e këtij plani e quajta atëherë skenar ëndrrash. Ishte e vështirë të mos shihja vetullat e ngritura të pranishme, për ta besuar që kjo ëndërr ishte e realizueshme, ndërkohë që AIDSSH nuk ishte krijuar akoma si institucion. Ekzistonte vetëm trupa kolegjiale, jo sekretariati, por ekipi ishte mjaftueshëm optimist për të vazhduar punën që ëndrra të bëhej realitet.

Ja si e menduam atëherë shtëpinë tonë:

1. Një strehë e vetme – por jo thjesht një grumbull raftesh e sirtarësh. Jo. Do të kishim një strehë aktive që do të kishte në qendër përdoruesit tanë: të prekurit, familjarët e tyre, studiuesit, gjithë shoqërinë – e sidomos rininë.

  • Një arkiv që do të lejonte ndërtimin e relacioneve mes dokumenteve dhe qasje gjenealogjike në përdorimin e tyre, do të lejonte edhe kuptimin e strukturës institucionale:
    • në kohë;
    • në sektorë të ndryshëm;
    • sipas individëve;
    • në zona të ndryshme;
    • raportin e tyre me institucionet e tjera partiake, sociale e politike;
    • zinxhirin e vendimmarrjes;
    • rolin e individëve të ndryshëm.

Kjo lejon edhe interpretime të një niveli më të lartë, si dhe ndërtimin e strukturave të kujtesës, dhe i jep kontekst ngjarjeve që kanë shenjuar jetën e individëve dhe shoqërisë.

2. Një arkiv transparent, i denjë për arkivin historik të sigurt, për rëndësinë për interesin kombëtar, por edhe për të ruajtur qytetarët nga keqpërdorimi i të dhënave personale që shpesh përbëhet nga informata denigruese e të qëllimshme që ai përmban.

3. Me mjedise pune për studiuesit, me bibliotekë, sallë ekspozitash e dhoma për regjistrimin e dëshmive gojore të të mbijetuarve, që kanë parasysh eficiencën e energjisë dhe përdorimin e teknologjisë për të përdorur sa më pak letër.

Ëndrra jonë u bë edhe ëndrra e zyrës së PNUD në Shqipëri dhe Institutit të Ndërtimit, ekipet e të cilëve i falënderojmë.

Paralelisht, u punua për hartimin e planit strategjik të AIDSSH-së, i cili u konsultua gjerësisht me grupet e interesit dhe partnerët. U përfshi edhe infrastruktura fizike që do të mbështeste veprimtaritë e tij dhe numeralizimi i arkivit, ku ekspertët detajuan çështjet teknike TIK me të cilat u punua më vonë, ku shkëlqeu kontributi i Enkeleda Kukës, që e trajtoi të gjithën me pasion dhe profesionalizëm. Mund të kujtoj sot jo pa emocion që ky plan strategjik u përqafua nga të gjithë, dhe të gjithë uruan për financim të shpejtë. OSBE gjithashtu na ndihmoi për ekspertizë në hartimin e qasjeve për punën me arkivin.

Bashkëpunimi me SIDA-n në Tiranë zuri fill një vit më parë, pas vizitës në arkivat e institucionit, të partnerëve dhe përfaqësuesve diplomatikë të interesuar të mbështesin drejtësinë tranzicionale në vend dhe shoqatat e të drejtave të njeriut.

Projekti ambicioz, por i qartë dhe i përqafuar nga të gjithë ne në njërën anë, dhe kushtet e vështira në të cilat ushtron veprimtarinë e vet Autoriteti, me dy vendruajtje arkivore pranë SHISH e IPQP dhe kushtet e papërshtatshme të ndërtesës aktuale, po ashtu nevoja për ndërhyrje të mirëmenduara, u bënë pjesë e bisedimeve të vazhdueshme me Ambasadën Suedeze.

Përgjatë një viti të ngarkuar u punua për vendosjen e bashkëpunimit të qëndrueshëm dhe transparent mes Agjencisë Suedeze për Zhvillim Ndërkombëtar në Tiranë (SIDA) e AIDSSH, me fokus krijimin e kushteve bashkëkohore të punës, me arkiva të standardeve moderne, zyra pune dhe mjedise për hulumtim shkencor, bibliotekë e sallë ekspozitash.

Ceremonia e shpalljes së këtij bashkëpunimi që zhvillojmë sot përmbyll fazën e gjatë përgatitore që u finalizua me marrëveshjen dypalëshe dhe u hap dritën e gjelbër punimeve për rikonstruksionin e ndërtesës, shërbimet TIK për realizimin e vizionit tonë të përbashkët.

I falënderoj për mbështetjen të gjithë partnerët tanë që na kanë ndihmuar në përpjekjet për të mos e lënë të shkuarën të prehet, për të mos ia lënë harresës çështje të tilla si përgjegjësia shoqërore apo vuajtjet individuale. Përvoja tregon se vetëm kush njeh të shkuarën e tij dhe përballet me të, ka edhe të ardhme.

Një kulturë aktive e të kujtuarit është e rëndësishme, në mënyrë që edhe të rinjtë që nuk e kanë përjetuar në vetë të parë regjimin komunist, të mprehin vetëdijen lidhur me faktin se paqja dhe pluralizmi demokratik, toleranca mes njerëzve dhe të pranuarit e njëri-tjetrit, në historinë e Evropës nuk kanë qenë – dhe vazhdojnë të mos jenë ende – diçka e vetëkuptueshme.

Ngritja e Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit ishte një gur i rëndësishëm kilometrazhi në rrugën e trajtimit të të shkuarës në Shqipëri. Nismat e ndërmarra, projektet komplekse, bashkëpunimi me individët dhe komunitetet e profilizojnë gjithnjë e më shumë Autoritetin si një platformë shërbimesh për qytetarët dhe studiuesit,

Këto po mundësojnë përditë:

-eficiencë të shtuar të politikave të kujtesës,

-ridimensionim të figurave dhe ngjarjeve historike, dëshmitë gojore,

-verifikimin e figurave publike, që ndikon drejtpërdrejt në kuadrin e reformës në drejtësi dhe rritjen e besimit në institucionet demokratike;

-kontributin, qartësimin e fatit të të zhdukurve në diktaturë;

-konferencat ndërkombëtare që trajtojnë tema të së shkuarës sonë të afërt.

Por të gjitha këto mbështeten në mirëfunksionimin në kohë të proceseve të punës të lidhura me arkivin, deklasifikimin, digjitalizimin dhe vënien në dispozicion të të dhënave arkivore, të materialeve me vlerë historike e shoqërore në proceset transformuese të vendit.

Sa më sipër, ndihma e Qeverisë Suedeze është shumë e mirëpritur dhe do të ketë impakt të madh, në eficiencë dhe në shkurtimin e kohës për proceset, e cila deri tani ka kërkuar durim të madh nga ana e përdoruesve.

Nënë Tereza ka thënë: “Më mirë ndiz një qiri, se sa të mallkosh errësirën. Kështu, të gjithë së bashku do të kemi më shumë dritë“. Ju falënderoj për mbështetjen dhe ju ftoj ta mbajmë ndezur sa më gjatë qiririn tonë, që dialogun shoqëror për të shkuarën ta bëjmë  me integritet, profesionalizëm dhe besim në vlerat njerëzore.

***

 

Fjala e Ambasadores suedeze Hastad

Sot jemi këtu për të shpallur këtë bashkëpunim të ri mes Shqipërisë e Suedisë, nëpërmjet projektit me Autoritetin për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit.

Pse po e bëjmë këtë? Sepse besojmë që kjo mbështetje për arkivin, në mjediset e reja të Autoritetit, do të përbëjë një ndryshim të madh pozitiv në punën e përditshme të institucionit. Do të thotë se nuk do të ketë më ditë kur do të vrapohet nga njëra vendruajtje në tjetrën, apo në institucionet ku arkivi është vendosur aktualisht, për të kërkuar dokumentet me të cilat njerëzit duan të njihen. Këta janë të persekutuarit dhe familjet e tyre, po ashtu studiuesit që po punojnë mbi të kaluarën e afërt, me synimin që ta bëjnë të njohur të vërtetën për shoqërinë dhe brezat që do të vijnë. Gjithashtu, vetë qeveria e Shqipërisë duhet të dijë nëse kandidatët për poste publike kanë qenë bashkëpunëtorë të Sigurimit, në mënyrë që të mos lejohen të emërohen në poste të tilla, siç e kërkon ligji.

Me sa duket, nuk ka asnjë institucion tjetër ku puna dhe misioni i të cilit të mbështetet kaq shumë në arkivin e tij, si AIDSSH, për dosjet e Sigurimit. Pa e grumbulluar në një vend një arkiv të tillë, të mbrojtur dhe të sigurt e për më tepër, të organizuar e të rikuperueshëm në trajtë digjitale, nuk do të jetë bërë mjaftueshëm për t’ua bërë të njohur të vërtetën të gjithëve. Fatkeqësisht, kujtimet e gjalla do të zbehen e do të vdesin, por dokumentet, qoftë ato të shkruara, filmike, audio apo të tjerë, me siguri do të kenë jetë shumë më të gjatë, nëse trajtohen si dëshmi e gjallë e së kaluarës, dhe ndërtues të kujtesës kolektive, me njohuri e të dhëna për pasojat e diktaturave, autoritarizmit dhe shkeljes së të drejtave të njeriut.

Pra, ne po mbështesim rikonstruksionin dhe rinovimin e mjediseve të reja të AIDSSH-së, përfshirë arkivat, në mënyrë që t’i kemi mbledhur në një vend të vetëm të gjitha dokumentet e arkivuara që Autoriteti përdor për punën e vet dhe të instalojmë infrastrukturën e nevojshme IT për digjitalizimin e tyre. Kjo është e gjithë ana teknike me të cilën ka të bëjë projekti. Por ajo që synon është shumë më e rëndësishme!

Është fakti që do t’i shërbejë drejtësisë për të përndjekurit në komunizëm, të paktën përmes zbulimit të së vërtetës për persekutorët e tyre, nëpërmjet përpjekjes për gjetjen e trupave të atyre që humbën në duart e shtypësve dhe ajo që është shumë e rëndësishme, për t’i ndihmuar njerëzit të mësojnë për anët më të errëta të regjimeve autoritare dhe koston e tyre në jetët njerëzore, dinjitetin dhe mirëqenien, jo vetëm në disa, por në shumë mënyra, për të gjithë shoqërinë.

Si e tillë, e kaluara e Shqipërisë, është pjesë e trashëgimisë historike të njerëzimit, po ashtu trajtimi dhe shërimi nga diktatura. Kjo është një trashëgimi që duhet të mbahet gjallë, në mënyrë që të mos përsëritet kurrë e njëjta gjë ose një situatë e ngjashme. Ne mësojmë nga e kaluara, që të kemi një të ardhme më të mirë e më të sigurt. Dhe e dimë mirë se kjo nuk do të jetë e lehtë, nëse institucionet që kanë mision dhe mandat të kërkojnë të vërtetën dhe ta bëjnë të njohur atë, nuk i kanë mundësitë ta kryejnë punën e tyre në të gjitha përmasat.

Ndaj, ky bashkëpunim ka një perspektivë të qartë dhe të fortë të të drejtave të njeriut, pasi e drejta për të vërtetën është pjesë e instrumenteve juridike ndërkombëtare që ka nënshkruar Shqipëria, bashkë me shtetet e tjera demokratike. Rezoluta e Këshillit për të Drejtat e Njeriut, e miratuar në vitin 2009, u bën thirrje shteteve të ndërmarrin hapa për të lehtësuar përpjekjet e viktimave ose të afërmve të tyre për të përcaktuar të vërtetën që lidhet me shkeljet e mëdha të të drejtave të njeriut dhe faktin që publiku e individët kanë të drejtë të kenë qasje në masën më të plotë të zbatueshme në informacionin që ka të bëjë me veprimet dhe proceset e vendimmarrjes të qeverive të tyre. Gjithashtu, Konventa e Gjenevës përcakton detyrimet e palës shtetërore ndaj të zhdukurve dhe të vdekurve.

Ky projekt është bashkëpunim me financim të drejtpërdrejtë, për herë të parë për AIDSSH, me 10 MSEK. Angazhimi ynë i përbashkët është t’i shohim rezultatet e planifikuara për një periudhë dyvjeçare.

Presim me padurim kryerjen e punimeve dhe premtojmë se Ambasada Suedeze do të jetë me kënaqësi pjesë e rrugëtimit të Autoritetit në përmirësimin e shërbimeve të tij dhe përmbushjen e rolit për t’i shërbyer drejtësisë dhe ndërtimit të demokracisë.

Dinjiteti përballë totalitarizmit, Tepelenë

Identifikohen vendvarrime të reja pranë ish-kampit të internimit në Tepelenë

Tepelenë, 23 gusht 2019 – Autoriteti për Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, në bashkëpunim me Bashkinë e Tepelenës, Institutin për Integrimin e të Përndjekurve, Shoqatën Antikomuniste të të Përndjekurve Politikë, të mbijetuar dhe shoqëri civile aktive nderoi sot, në Ditën Europiane të Viktimave të Regjimeve Totalitare dhe në kuadër të 30 gushtit, Ditës Ndërkombëtare të të Zhdukurve vuajtjen e të pafajshmëve të internuar në kampin me tela me gjemba të Tepelenës, në vitet 1949-1953.

Ish-të internuar dhe trashëgimtarë të tyre, të ardhur nga i gjithë vendi dhe jashtë tij, u takuan në territorin e ish-kampit të internimit, në një ceremoni përkujtimore ku u nderua sakrifica dhe dinjiteti njerëzor i mijëra grave, fëmijëve dhe të moshuarve që e shkuan jetën në kazermat e Tepelenës.

Mes të ardhurve në kamp nga i gjithë vendi në këtë pelegrinazh të dhimbjes, kishte nga ata që riktheheshin për herë të parë, pas kohës së errët kur u dënuan pa shkak, si Marte Nikolli, nga Spaçi, e internuar në Tepelenë në moshën 10-vjeçare, me gratë e familjes. Të pranishmit folën me radhë për përballjen e vështirë me kampin, një pjesë e tyre të mbijetuar, një pjesë trashëgimtarë që në Tepelenë ngrenë zërin për amanetet e prindërve të tyre për të zhdukurit pa gjurmë.

Pas fjalëve të rastit, të mbajtura nga sekretari i përgjithshëm i Autoritetit, z. Skënder Vrioni, kryetari i SHAPP, z. Nebil Çika, ish-i burgosuri politik Uran Kostreci, të mbijetuar e përfaqësues të komunitetit fetar e akademik, grupi u drejtua për në një vendvarrim të raportuar nga banorët e zonës, ku janë zbuluar eshtra fëmijësh, pranë rrjedhës së lumit Vjosë. Identifikimi i varreve masive të fëmijëve dhe të atyre që humbën jetën në Tepelenë është hapi i parë për rehabilitimin e të zhdukurve e familjeve të tyre, që vazhdojnë të shpresojnë në gjetjen dhe trajtimin njerëzor të viktimave pa faj të kampit.

Në vijim, ish-të internuar dhe trashëgimtarë të tyre, të ftuar të ardhur nga i gjithë vendi u drejtuan në Pallatin e Kulturës së qytetit, ku u shfaq filmi “Azizi”, i gazetares Luljeta Progni, i realizuar me mjeshtëri mbi dëshmitë e të mbijetuarve të kampit. Një bashkëbisedim i gjallë mbi të shkuarën, pasojat e saj në të sotmen, vuajtjen dhe nevojën për drejtësi të të dënuarve politikë në diktaturë, mes dëshmitarëve okularë të ngjarjeve, krimeve e historive personale apo kolektive, mbylli një ditë të gjatë përkujtimi, me synim kthimin në vend kujtese të kampit të internimit në Tepelenë, i cili spikat për disa arsye:

– Ky kamp mbart qindra histori të dhimbshme njerëzore. Për shkak të situatës ekstreme të jetës, ai është përmendur në mënyrë të posaçme nga qeveria amerikane në vitin 1955, si pjesë e ankesës së saj në Kombet e Bashkuara për shkeljen e të drejtave të njeriut në Shqipëri dhe për përdorimin e punës së detyruar si ndëshkim.

– Ai pasqyron më së miri tipologjinë e kampeve të rrethuara me tela me gjemba, të cilat nuk kanë qenë fenomen i përhapur në Lindjen Komuniste dhe mund të krahasohen vetëm me gulagët sovjetikë.

– Ndërsa për kampe të tjera të tilla, si ai i Beratit, Krujës, Valiasit, Cërrikut, Shijakut, Porto–Palermos, Kuçovës, Kuçit të Vlorës, etj., nuk kanë mbetur objekte kujtese, për Kampin e Tepelenës këto ekzistojnë. Disa nga kazermat e kampit të Tepelenës ruhen ende. Për më tepër, skicat e Lekë Pervizit, i mbijetuar, japin dëshmi për t’i rindërtuar kabinat ku strehoheshin të internuarit.

***

Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit është përgjegjës për zbatimin e ligjit, lidhur me mbledhjen, administrimin, përpunimin, përdorimin e dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit dhe informimin në lidhje me to, bazuar në ligjin nr. 45/2015 “Për të Drejtën e Informimit për Dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë”.

Për të ndjekur veprimtarinë e Autoritetit, ndiqni faqen tonë www.autoritetidosjeve.gov.al ose në Facebook, Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit 1944-1991, AIDSSH, ku mund të merret informacion për veprimtaritë e zhvilluara dhe ato të pritshme.

AIDSSH mbetet i hapur për propozime dhe bashkëpunime, me qëllim fuqizimin e dialogut dhe edukimin qytetar.

Dinjiteti përballë totalitarizmit, Belsh

Film dokumentar mbi gratë e përndjekura në komunizëm dhe ekspozitë arkivore e përndjekjes së Sigurimit në Dumre

Belsh, 21 gusht 2019 – Autoriteti për Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, në bashkëpunim me Bashkinë e Belshit, Institutin për Integrimin e të Përndjekurve, Shoqatën Antikomuniste të të Përndjekurve Politikë, Kujto.al, të mbijetuar, institucione dhe shoqëri civile aktive vijoi arkivitetet e javës përkujtimore “Dinjiteti përballë totalitarizmit, gusht 2019”, në Belsh, organizuar në kuadër të 23 gushtit, Ditës Europiane të Viktimave të Regjimeve Totalitare dhe 30 gushtit, Ditës Ndërkombëtare të të Zhdukurve.

I vendosur në shëtitoren e Belshit, në prani të komunitetit vendas dhe të ftuarve të ardhur nga i gjithë vendi, takimi u hap nga znj. Gentiana Sula, kryetare e AIDSSH, e cila u shpreh se “detyra jonë qytetare dhe institucionale është hedhja dritë në të shkuarën dhe krijimi i mundësisë që zëri i viktimës të dëgjohet, historitë e tyre të bëhen të njohura dhe të vendosen në kontekstin e kohës kur jetuan, krahas dosjeve që Sigurimi krijoi për ta e për familjet e tyre, që ruajnë qasjen e makinerisë së pushtetit ndaj “armiqve të popullit”.

Ekspozita me materiale arkivore të AIDSSH mbi persekutimin komunist në zonën e Dumresë, me dokumente mbi përndjekjen e ish-të internuarve dhe grave të burgosura politikisht në Kosovë, prezantoi dhjetëra dosje të përndjekjes së Sigurimit ndaj faktorit antikomunist në zonë apo të grave të burgosura, mes të cilave Tefta Tasi, Asamble Hatibi, Laura Keqi, Fatbardha Qorri, Emine Shima, Fatime Dega, Fatime Hoxha, Fatime Reka, Rukije Pame, Xhuljeta Cuka, shumë prej të cilave, për herë të parë.

Materialet prej disa mijëra faqesh u vihen në dispozicion të të interesuarve, studiues dhe kërkues shkencorë, ish-të përndjekur dhe familjarë të tyre, shoqëri civile dhe media, duke mundësuar njohjen me inventarët e plotë, dosje përpunimi, hetimore-gjyqësore, regjistra, relacione dhe statistika që kanë të bëjnë me survejimin e elementit “armik” në zonë, të internuar dhe të burgosur. Të gjitha materialet e sipërpërmendura janë deklasifikuar. Të interesuarit mund të plotësojnë formularët e kërkesës për informim, konform ligjit 45/2015 për t’i lexuar këto dokumente.

Në vijim u shfaq filmi “Gratë midis dhunës dhe stigmës në komunizëm”, i realizuar nga Fiona Todhri dhe Matilda Terpollari, mbi profile të grave të dënuara politikisht gjatë komunizmit, me materiale të vëna në dispozicion nga AIDSSH.

Mes tyre, Tefta Tasi, historia e së cilës rrëfehej nga Lekë Tasi, i vëllai; Nurie Ndreu, e cila tregon kalvarin e vuajtjeve në kërkim të të atit; Fatime Dega, që ndërroi jetë prej pak javësh dhe Taipe Pire, ish-gardiane e burgut të grave në Kosovë, ku vetëm 10 përqind ishin të dënuara politike, të përziera me gratë e tjera të dënuara për krime ordinere.

Aktiviteti vijoi me bashkëbisedim të hapur mbi përndjekjen, demokracinë dhe qasjen tek e vërteta, me një panel ku diskutuan Lekë Tasi, që solli përjetimet personale për komunikimin me të motrën e dënuar dhe fakte e të vërteta mbi persekutorët e saj; Fiona Todhri, pedagoge, realizuese e filmit, e cila u shpreh mbi shtysën për të realizuar një film për gratë në diktaturë; Fatbardh Doko e Liljana Herri, ish-të internuar në fshatin Dragot e në Fierzë të Belshit që sollën përvojat personale të së djeshmes e gjurmës së saj në të sotmen dhe Skënder Vrioni, Sekretar i Përgjithshëm i AIDSSH, i cili bën një pasqyrë të përndjekjes së Sigurimit në zonë, duke trajtuar materialin arkivor të shfrytëzuar nga Autoriteti për takimin e Belshit, konkretisht dosjet e Tefta Tasit, “Shtriga” mbi Asamble Hatibin dhe dosjen e Fatime Degës, e dënuar në shkelje të rëndë në moshë të mitur.

Bashkëbisedimi vijoi me komente të z. Uran Kostreci, ish-i dënuar politik, z. Nebil Çika i SHAPP dhe përfaqësuesve të komunitetit vendas, që theksuan nevojën për zbardhjen e së vërtetës dhe nderuan vuajtjen fisnike të të pafajshmëve në diktaturë.

***

Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit është përgjegjës për zbatimin e ligjit, lidhur me mbledhjen, administrimin, përpunimin, përdorimin e dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit dhe informimin në lidhje me to, bazuar në ligjin nr. 45/2015 “Për të Drejtën e Informimit për Dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë”.

Për të ndjekur veprimtarinë e Autoritetit, ndiqni faqen tonë www.autoritetidosjeve.gov.al ose në Facebook, Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit 1944-1991, AIDSSH, ku mund të merret informacion për veprimtaritë e zhvilluara dhe ato të pritshme.

AIDSSH mbetet i hapur për propozime dhe bashkëpunime, me qëllim fuqizimin e dialogut dhe edukimin qytetar.